Günün Bilgisi – Şah Hatayî

BAK Etiketler: , - , 13:49 Gönderen: Editör

hatayi

I. İsmail veya Şah İsmail (Azerice: شاه اسماعیل / Şah İsmayıl, Farsça: شاه اسماعیل‎, d. 17 Temmuz 1487; Erdebil, Akkoyunlular – ö. 24 Mayıs 1524; Erdebil, Safevî Devleti), Safevî Tarikatı’nın lideri ve Safevi Devleti’nin kurucusu ve ilk hükûmdarı.

İsmail, 17 Temmuz 1487 tarihinde Erdebil şehrinde Safevî Tarikatı’nın şeyh ailesinin çocuğu olarak dünyaya geldi. Baba tarafı Şeyh Safiyüddin’in sülalesinden olup İsmail’in babası Şeyh Haydar, dedesi ise Şeyh Cüneyd’dir. İsmail’in annesi (Alemşah Halime Begim) Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’nın kızıdır.

Şeyh Haydar, Kafkasya’ya düzenlediği seferinde öldürülmüş babası Şeyh Cüneyd’in öcünü almak için 1488’de Şirvanşahlar Devleti’e saldırır. Şirvan hükümdarı Ferruh Yasar yenilgiye uğrayarak Gülistan kalesine çekilir. Yedi ay muhasarada kaldıktan sonra Şirvan hükümdarı damadı olan Akkoyunlu sultanı Yakub Bey’den yardım istedi. Şeyh Haydar da, Âlem şah Begüm ile evlendiğinden, Yakup’un kardeşinin kocası idi, fakat Haydar’ın daha da güçlenmesini istemeyen Akkoyunlu hükümdarı Ferruh Yesar’a bir kuvvet gönderdi. Akkoyunlu ve Şirvanşah ordularıyla Teberistan yakınlarında yapılan savaşta Şeyh Haydar öldürüldü.

Babası Şeyh Haydar öldürüldükten sonra, İsmail dayısı Sultan Yakup tarafından annesi Âlem şah Begüm ve kardeşleri Sultan Ali ve İbrahim ile birlikte Şiraz Valisi Mensur Pürnak Bey’in yanına gönderildi. İsmail o sırada bir yaşındaydı. Sultan Yakup’un ömrünün sonuna kadar onlar Fars’ta İstahr kalesinde hapsedildiler. Sultan Yakup 1490’da eşi tarafından öldürüldü.

1508’de Bağdat’a girdi. 1510’da Merv yakınında Şeybani Hanlığı’nı yendi, savaşda Muhammed Şeybani Han’ın ordusundan çoğu asker öldürüldü, Muhammed Şeybani Han’ın cesedi bulundu ve Kızılbaşlar onun başını kesip şah İsmail’in yanına getirdiler.

1514’te Çaldıran Muharebesi’nde Osmanlı padişahı I. Selim’e yenilmiştir. Bu yenilgiden sonra ruhsal bir çöküntü yaşadı, savaştan uzak durmaya çalışırken ülke ile ilgili işlere pek önem vermemeye başladı, devlet işlerini daha çok emirlerine havale etti. 1514’ten vefat edene kadar şah şahsen hiçbir savaşa girmemiştir.

İsmail 24 Mayıs 1524’te 37 yaşındayken iç kanamadan öldü, Erdebil’deki Safevi Türbesi’ne defnedildi.

Şah İsmail’in on bir çocuğu vardı, bunların altısı erkek ve beşi kız idi.

“Şah Hatayî” mahlasıyla şiirler yazmıştır, bu şiirler yüzyıllar boyunca okunmuş, ezberlenmiş, bestelenmiştir.

Wikipedia‘dan alınmıştır.

Yazarın diğer yazıları